Czym jest tlenoterapia i kiedy się ją stosuje?

Niska zawartość tlenu we krwi wiąże się z wieloma negatywnymi konsekwencjami dla organizmu. Pierwszym objawem niedotlenienia tkanek najczęściej jest duszność polegająca na pojawieniu się problemów z oddychaniem. Nieprawidłowa saturacja może też powodować przyspieszenie pracy serca, bóle i zawroty głowy oraz sinicę w postaci fioletowoniebieskiego zabarwienia skóry. U pacjentów z niewydolnością oddechową zwykle stosuje się tlenoterapię, podczas której wykorzystuje się wąsy tlenowe i specjalne maski z rezerwuarem. Na czym dokładnie polega ta metoda leczenia? Jakie są wskazania do jej wdrożenia i jakie korzyści mogą przynieść inhalacje tlenem? Wyjaśniamy w tym artykule.

Spis treści

• Czym jest tlenoterapia i jakie są jej rodzaje?
• Jakie są wskazania do tlenoterapii?
• Jakie źródła tlenu do tlenoterapii wyróżniamy?
• Jakie korzyści daje tlenoterapia?
• Czym jest stała tlenoterapia domowa?

Czym jest tlenoterapia i jakie są jej rodzaje?

Ten coraz powszechniej stosowany zabieg leczniczy polega na wzbogaceniu powietrza w pierwiastek niezbędny do życia lub podanie choremu do oddychania czystego tlenu. Jego działanie ma na celu przede wszystkim zapobieganie niedotlenieniu komórek, do którego może dojść na skutek chorób układu oddechowego, niewydolności mięśnia sercowego, zatrucia tlenkiem węgla czy długotrwałego przebywania na dużej wysokości. Najczęściej do tlenoterapii służą wąsy tlenowe oraz maski z rezerwuarem.

Metoda leczenia tlenem dzieli się na dwa podstawowe rodzaje:

• tlenoterapię bierną, która polega na wdychaniu przez pacjenta tlenu poprzez samodzielne oddychanie i nie wymaga pomocy ratownika; do tego celu najczęściej wykorzystywana jest maska tlenowa z rezerwuarem lub wąsy do podawania skoncentrowanej mieszaniny gazowej przez nos;

• tlenoterapię czynną, w której tlen jest wtłaczany do dróg oddechowych poszkodowanego mechanicznie za pomocą resuscytatora ręcznego; ten sposób leczenia tlenem jest stosowany w ciężkich przypadkach zagrażających życiu, kiedy chory jest nieprzytomny lub ma poważne problemy z oddychaniem.

Przeciwwskazaniem do zastosowania tlenoterapii są niedrożne lub zniekształcone nozdrza oraz krwotoki z nosa. Ponadto metoda ta nie powinna być stosowana u pacjentów ze złamaniem podstawy czaszki, z niewydolnością wielonarządową oraz przyjmujących niektóre leki, w tym antybiotyki z rzędu antracyklin o działaniu cytostatycznym.

Jakie są wskazania do tlenoterapii?

Głównym celem tej metody terapeutycznej jest wzbogacenie powietrza wdychanego przez chorego w tlen oraz ułatwienie mu oddychania. Podstawowym wskazaniem do jej wdrożenia jest niewydolność oddechowa, w której dochodzi do zaburzenia wymiany gazowej w pęcherzykach płucnych. Można ją rozpoznać po takich objawach jak kaszel, duszność, sinica, wzrost częstości oddechów powyżej 35 na minutę, gorsza tolerancja wysiłku oraz przyspieszenie pracy serca. Ponadto u niektórych pacjentów pojawiają się zaburzenia świadomości i problemy z mówieniem.

Tlenoterapię często stosuje się również u osób z przewlekłymi schorzeniami układu oddechowego, do których należy np. astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc czy mukowiscydoza. Wskazaniem do jej wykonania są ponadto ostre stany zagrożenia życia, do których wystąpienia może przyczynić się nagłe zatrzymanie krążenia, wstrząs, zator tętnicy płucnej. Dostarczanie większej ilości tlenu do organizmu często jest też polecane osobom z chorobami serca, po przebytym zawale oraz z różnego rodzaju zaburzeniami oddychania.

Jakie źródła tlenu do tlenoterapii wyróżniamy?

Najpowszechniejszą metodą doprowadzania tlenu do dróg oddechowych są wąsy tlenowe. Najczęściej stosuje się je u chorych, którzy nie wymagają podawania dużych stężeń tlenu. Są mocowane w wygodny sposób z tyłu głowy lub za małżowinami usznymi. W przypadku, kiedy nie są zbyt dobrze tolerowane przez pacjenta, może je zastąpić maska tlenowa z rezerwuarem. Zwykle sięga się po nią w sytuacjach, kiedy obserwuje się przewlekłe stany zapalne w obrębie jamy nosowej objawiające się przesuszeniem błon śluzowych czy występowaniem krwawień. Podaż tlenu przy jej wykorzystaniu umożliwia prowadzenie efektywniejszej terapii u osób z uszkodzeniem płuc oraz z zaawansowaną hipoksemią. Jeśli tlenoterapia przez maskę prostą jest niewystarczająca, wówczas można sięgnąć po specjalną maskę z precyzyjną regulacją stężenia: z zastawkami Venturiego, częściowo zwrotną lub bezzwrotną. Zasada ich działania polega na pobieraniu przy każdym wdechu czystego tlenu zgromadzonego w rezerwuarze.

Jakie korzyści daje tlenoterapia?

Podstawową korzyścią płynącą z zastosowania tlenoterapii jest zapewnienie pacjentowi dodatkowej ilości tlenu przez maskę lub wąsy tlenowe, co ułatwia oddychanie i minimalizuje odczuwaną duszność. Dzięki dostarczeniu do organizmu mieszaniny z tym pierwiastkiem możliwe jest osiągnięcie i utrzymanie prawidłowego poziomu saturacji krwi. Nie są to jedyne zalety tej metody terapeutycznej. Tlenoterapia może też pomóc w poprawieniu jakości snu poprzez zmniejszenie niekorzystnych zjawisk w rodzaju hipotonii mięśni oddechowych oraz płytkich i szybkich oddechów spowodowanych niewystarczającym dotlenieniem komórek. Ponadto podawanie tlenu może wspomóc utrzymanie funkcji poznawczych na prawidłowym poziomie, ponieważ hipoksemia upośledza procesy związane z uczeniem się, skupianiem i utrzymywaniem uwagi oraz z przetwarzaniem i zapamiętywaniem informacji.

Czym jest stała tlenoterapia domowa?

Leczenie tlenem może być prowadzone nie tylko w warunkach szpitalnych, ale także w domowych. Najczęściej z tej metody korzystają osoby z długotrwałymi chorobami oddechowymi, przy których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia niewydolności oddechowej. Z myślą o pacjentach wymagających stałej tlenoterapii domowej tworzone są specjalne koncentratory – stacjonarne oraz przenośne. Urządzenia te zagęszczają tlen pobierany z powietrza i dostarczają go choremu, wspomagając jego oddech i minimalizując ryzyko wystąpienia powikłań spowodowanych niedotlenieniem tkanek.