Jak przeprowadzić cewnikowanie i jak zapobiegać powikłaniom po nim?
Cewnikowanie jest to nic innego jak zabieg wprowadzenia do pęcherza moczowego specjalnego przewodu w celu odprowadzenia uryny. Taka ingerencja mechaniczna w ciele człowieka może skutkować różnymi powikłaniami m.in. zakażeniem lub uszkodzeniem cewki moczowej. Warto więc wiedzieć, jak im zapobiegać np. poprzez prawidłową aplikację cewnika.
Spis treści
Jakie są wskazania do cewnikowania?
Podstawowym wskazaniem do cewnikowania jest odprowadzenie moczu z pęcherza. Zabieg stosuje się zatem głównie u pacjentów:
-
- mających problemy z samodzielną mikcją np. po przebytych zabiegach chirurgicznych, sparaliżowanych, w śpiączce itp.;
-
- u których doszło do ostrego lub przewlekłego zatrzymania moczu;
-
- w celach diagnostycznych – gdy konieczna jest np. kontrola ilości oddawanej uryny lub pobranie jej próbki do badania laboratoryjnego;
-
- w celach leczniczych – czyli do podawania leku bezpośrednio do pęcherza np. podczas chemioterapii.
Cewniki mają pewne zastosowanie również w ginekologii, ponieważ zakłada się je kobietom np. przed cesarskim cięciem lub w celu indukcji porodu.
Jakie są rodzaje cewników i kiedy się je stosuje?
Ogólnie cewniki urologiczne mają postać cienkiej rurki, którą wprowadza się do szyi pęcherza moczowego i podłącza od zewnątrz do zbiornika gromadzącego urynę. Poszczególne modele różnią się jednak kształtem i sposobem zakończenia, i pod tym względem można wytypować kilka rodzajów cewników:
-
- cewnik Foleya – jest to najczęściej stosowany typ sprzętu u osób dorosłych, który wyróżnia się prostym zakończeniem i bocznym otworem, a także specjalnym balonikiem mającym na celu zapobieganie wypadania rurki z pęcherza; stosowany jest on jednorazowo, ale po wprowadzeniu pacjent może go używać nawet przez kilka dni;
-
- cewnik Nelatona – jego cechą charakterystyczną jest elastyczna i miękka budowa, a także sterylne opakowanie; modelu tego używa się zazwyczaj do pojedynczego zabiegu odprowadzenia uryny;
-
- cewnik Tiemanna – ma stożkowatą końcówkę oraz dwa boczne otwory do odprowadzania moczu i stosuje się go głównie u osób, u których nie ma możliwości wykorzystania przewodu Foleya.
Powyższe rodzaje rurek aplikuje się do wewnątrz. Istnieją jednak również cewniki zewnętrzne. Przeznaczone są one wyłącznie dla mężczyzn, np. cierpiących na nietrzymanie moczu. Panowie mogą takie urządzenia łatwo założyć samodzielnie na prącie (odbywa się to w podobny sposób jak zakładanie prezerwatywy) i podłączyć do dyskretnego worka do zbiórki uryny.
Co trzeba wiedzieć o higienie cewnikowania?
Wprowadzanie do wnętrza pęcherza obcego ciała, jakim jest cewnik, wymaga zachowania odpowiedniej higieny. Chodzi o to, aby nie dopuścić do przedostania się bakterii do dróg moczowych oraz rozwinięcia zakażenia, które jest najczęstszym powikłaniem cewnikowania. Zazwyczaj problemem są drobnoustroje pochodzące z okolic odbytu, czyli pałeczki jelitowe z rodzaju Pseudomonas, czy też Staphylococcus. Mogą się one dostać do organizmu w trakcie zakładania i wyjmowania cewnika, a także podczas jego użytkowania.
Skutkiem zakażenia układu moczowego może być:
-
- bezobjawowy bakteriomocz – nie powoduje on żadnych dolegliwości, dlatego zwykle nie wymaga leczenia;
-
- pełnoobjawowa infekcja – podczas niej występują takie dolegliwości jak gorączka, brak apetytu, pieczenie w okolicach cewki i pęcherza;
-
- urosepsa – jest to najgroźniejsze powikłanie w postaci zakażenia ogólnoustrojowego, które może przyczynić się nawet do śmierci pacjenta.
Jak zapobiegać zakażeniom układu moczowego u cewnikowanych pacjentów?
Najważniejszym sposobem zapobiegania zakażeniom układu moczowego u cewnikowanych pacjentów jest przestrzeganie zasad higieny. Należy zatem pamiętać, by podczas zakładania przewodu:
-
- wykorzystywać wyłącznie jałowe materiały (dotyczy to nie tylko cewnika, ale też rękawiczek czy pincety),
-
- przed aplikacją odkazić najpierw okolicę ujścia cewki moczowej za pomocą środka dezynfekującego oraz zastosować specjalny żel z lidokainą (ma on nie tylko właściwości poślizgowe i znieczulające, ale także bakteriobójcze).
Ważne jest również, aby w trakcie cewnikowania nie dopuścić do przepełnienia woreczka na urynę, a przed każdorazowym jego opróżnianiem należy dokładnie zdezynfekować dłonie.
Warto też wiedzieć, że ryzyko infekcji bakteryjnej jest największe przy długotrwałym użytkowaniu cewnika. Tak naprawdę każda kolejna doba jego utrzymywania w pęcherzu zwiększa to ryzyko o nawet 5%. Właśnie dlatego do takiego długookresowego cewnikowania można zastosować specjalny model z jonami srebra, który zapewnia wyższą ochronę antybakteryjną. Niektóre produkty tego typu przeznaczone są do użytkowania nawet przez 3 miesiące.
Jakie są inne możliwe powikłania po cewnikowaniu?
Innym groźnym powikłaniem cewnikowania jest uszkodzenie cewki moczowej, czyli np. przerwanie lub podrażnienie jej błony śluzowej. Dzieje się tak najczęściej wskutek:
-
- nieostrożnego wkładania lub wyjmowania rurki odprowadzającej urynę;
-
- stosowania cewnika o niewłaściwym kształcie lub wielkości.
Skutkiem uszkodzenia cewki moczowej mogą być przykre dolegliwości np. ból, obrzęk, krwawienie oraz trudności w oddawaniu moczu, a także poważne problemy zdrowotne np. ostra infekcja lub zwężenie cewki, czy też w przypadku panów zapalenie gruczołu krokowego.
Osoby wykonujące cewnikowanie w warunkach domowych np. u siebie lub członka rodziny powinny zatem najpierw przejść krótkie przeszkolenie z wykonywania tej procedury, choćby u pielęgniarki. Należy także odpowiednio dobrać przewód do pacjenta. Przykładowo, w przypadku modelu Foleya u mężczyzn najczęściej stosowany jest rozmiar 18F (czyli o średnicy ok. 6 mm), a u kobiet 16 F (o średnicy ok. 5,3 mm).
Warto też mieć świadomość, że ze względu na budowę anatomiczną, cewniki trudniej zakłada się u mężczyzn niż u kobiet, dlatego cewnikowanie w przypadku panów należy przeprowadzać z wyjątkową ostrożnością.